Samenhangende aanpak Huis voor Klokkenluiders internationaal uniek

Nederland is het enige land met een overheidsinstantie die diverse klokkenluidersvoorzieningen combineert, en doet dat voor zowel de  publieke als de private sector. Dat concluderen Kim Loyens van de Universiteit Utrecht en Wim Vandekerckhove van de University of Greenwich op basis van hun internationaal vergelijkend onderzoek naar klokkenluidersinstanties.

Het Nederlandse Huis voor Klokkenluiders biedt advies en psychosociale hulp aan klokkenluiders, doet onderzoek naar misstanden en represailles tegen klokkenluiders en geeft beleidsadvies, met de bedoeling bij te dragen aan de preventie van misstanden. Het Huis voor klokkenluiders doet dit zowel in de publieke als in de private sector. Daarmee is deze overheidsinstantie internationaal gezien uniek. Verschillende andere landen overwegen nu om ook een dergelijke, samenhangende aanpak te gaan hanteren in de bescherming van klokkenluiders en het onderzoek naar misstanden die zij melden.

In opdracht van het Huis voor Klokkenluiders gingen Kim Loyens en Wim Vandekerckhove in elf landen na in hoeverre klokkenluidersinstanties verschillende taken combineren en hoe de wetgeving op dit gebied in verschillende sectoren wordt geïmplementeerd. Met gebruikmaking van expertinterviews, analyse van beleidsdocumenten en onderzoeksrapporten deden zij onderzoek in Australië, België, Frankrijk, Ierland, Israël, Nederland, Noorwegen, Servië, Groot Brittannië, de USA en Zuid-Korea.

EEN SAMENHANGENDE AANPAK IN NEDERLAND

De combinatie van diverse taken en sectoren in één Huis voor Klokkenluiders zorgt in Nederland voor de nodige uitdagingen, zoals ook bleek in de moeilijke opstartfase. In vergelijking met andere landen zijn er in Nederland ook nog belangrijke stappen te zetten op het gebied van wettelijke bescherming van klokkenluiders. Momenteel voorziet de wet namelijk nog niet in het principe van de ‘omgekeerde bewijslast’ en bescherming bij melden aan de media, die internationaal als een goede praktijk worden beschouwd.

DE JUISTE WEG VINDEN BELANGRIJK VOOR KLOKKENLUIDERS

In andere landen liggen de uitdagingen op een ander vlak. Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek:
 

  • Het gevaar van versnippering: Landen met een meer versnipperd institutioneel landschap (zoals Australië en de VS) hebben vaak te maken met een moeizame afstemming tussen organisaties onderling. Versnippering zorgt er ook voor dat klokkenluiders niet altijd hun weg vinden naar de juiste instantie.

  • Meer aandacht nodig voor de private sector: Hoewel klokkenluiders in zowel de publieke als de private sector in de meeste van de onderzochte landen (met uitzondering van België) wettelijke bescherming genieten, richten klokkenluidersinstanties zich vaak alleen op de publieke sector. In veel landen (zoals Australië, België, Frankrijk en Israël) gebeurt dit door de Ombudsman. Alleen in Nederland en Zuid-Korea is er één instantie voor klokkenluiden in de publieke en private sector. De bescherming voor klokkenluiders in de private sector en onderzoek naar misstanden die zij melden behoeven dus in de meeste landen grotere aandacht.

  • Investeren in psychosociale begeleiding: Van de landen opgenomen in het onderzoek, is alleen in Nederland, Israël en Noorwegen overheidsgeld beschikbaar voor specifieke psychosociale begeleiding van klokkenluiders, maar sommige andere landen overwegen om hier ook in te investeren.

  • De rol van NGO’s: Opvallend is verder dat in landen waar geen overheidsinstantie is opgericht om klokkenluiderswetgeving te implementeren (onder andere in Groot Brittannië en Servië), NGO’s advies en psychosociale begeleiding aan klokkenluiders bieden, en bovendien fungeren als expertisecentrum op het gebied van klokkenluidersbeleid.

Bron: UU

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF