Corruptie risico’s in de grondstoffensector

Vorige maand is er een nieuw rapport gepubliceerd waarin zogenoemde red flags worden besproken die kunnen helpen bij het detecteren van corruptierisico’s en het voorkomen van problematische overeenkomsten. Twelve Red Flags: Corruption Risks in the Award of Extractive Sector Licenses and Contracts is een onderdeel van het Natural Resource Governance Institute programma betreffende anticorruptie-onderzoek, advies en ondersteuning. De grote lijnen van dit rapport worden hieronder besproken.

Reputatieschade

Een olie-, gas- of mijnbouwbedrijf kan allerlei soorten reputatieschade en juridische problemen voorkomen door goed te letten op signalen die duiden op corruptie bij het sluiten van overeenkomsten. De ontwikkelingen deze maand in een groeiend schandaal rondom Royal Dutch Shell toont het belang daarvan wel aan. Volgens berichten van journalisten en de NGO Global Witness heeft de multinational $1,3 miljard betaald voor een olievergunning in Nigeria, wetende dat een groot deel van dat geld naar een voormalig minister zou gaan. Deze minister werd eerder veroordeeld voor witwassen. Uitgelekte communicatie toont ook aan dat werknemers van Shell al voorzagen dat deze minister het geld vervolgens zou doorsluizen aan Nigeriaanse toppolitici. Dit was slechts het nieuws van afgelopen weken. Al vijf jaar wordt Shell achterna gezeten door slechte berichtgeving omtrent deze affaire. Officieren van Justitie in Abuja en Milaan roepen nu dat Shell strafbaar heeft gehandeld. Deze zaak en andere zaken waarbij Unaoil, Petrobras en Och-Ziff bij betrokken zijn tonen aan dat olie-, gas-, en mijnbouwcorruptie een hedendaags probleem is. Deze voorbeelden van hoe corruptie ontstaat tussen grondstofrijke overheden en private ondernemingen staan echter niet op zichzelf.

Aanpak

Corruptie in het werkveld van olie, gas en mijnbouw kan aangepakt worden, mits betrokkenen de juiste vragen stellen. De gebruikte corruptieconstructies zijn vaak complex en moeilijk te doorgronden, maar iedereen die het nieuws volgt weet dat deze wetsovertreders niet eindeloos creatief kunnen zijn. Van ongekwalificeerde bedrijven tot verdachte transacties en het beperken van de concurrentie, deze duidelijke en verdachte signalen zijn allemaal te vinden in grondstofrijke landen. Om ze te vinden zijn er voor bovengenoemd rapport 100 echte casussen betreffende het toekennen van vergunningen of opdrachten bestudeerd waar beschuldigingen van corruptie in voorkwamen. Deze casussen kwamen uit 49 grondstofrijke landen verdeeld over 5 continenten en de toekenningen waren gerelateerd aan de bouw, productie, transport, techniek, de handel in grondstoffen en financiële dienstverlening. Bij elke zaak is bekeken welke signalen de betrokken partijen hadden kunnen waarschuwen.

Lijst met red flags

Uit dit vergelijkende onderzoek werden 12 zogenoemde red flags gehaald, concrete waarschuwingssignalen die in veel zaken overeen kwamen. De lijst is gebaseerd op een al bestaand onderzoek dat is uitgevoerd door publieke en private organisaties. De toegevoegde waarde van dit rapport is de focus op de olie-, gas- en mijnbouwindustrie. De lijst is bedoeld om bedrijven, investeerders en anticorruptie-instellingen te helpen bij het van ontdekken corruptie. De overweldigende hoeveelheid informatie van de afgelopen twee decennia op dit gebied heeft geleid tot een versplintering van informatie. De nieuwe lijst geeft een goede basis om deals, partijen, financiële transacties en markten door te lichten. De lijst kan informatie geven over allerlei vormen van risico’s, op het gebied van due dilligence tot naleving van de Anti-Witwasrichtlijn en van commerciële inlichtingendiensten tot onderzoeken naar omkoping en fraude. Daarnaast kan de lijst bedrijven helpen bij hun compliance en interne controleprogramma’s kunnen zo de risico’s overzien in de landen waarin de bedrijven opereren.

Ook buiten de private sector komt de lijst van pas. Zo kunnen opsporingsdiensten en inlichtingendiensten de lijst met red flags gebruiken als een bron van aanwijzingen om zo verdachte toekenningen van vergunningen of opdrachten op te sporen. Daarnaast kan de lijst een leidraad zijn voor ministeries en staatsbedrijven die deze toekenningen goedkeuren bij het opstellen van regels en procedures, of bij het detecteren van risicovol gedrag dat zich voordoet wanneer een toekenningsprocedure van start is gegaan. Tot slot kan de lijst campagnevoerders, activisten en verslaggevers helpen bij belangrijke onderzoekslijnen.

Het is goed om te onthouden dat het rapport ‘Twelve Red Flags’ gebruikt kan worden voor onderzoek, maar niet als een voorspeller. Er bestaat geen waterdichte manier om corruptie te herkennen in de winningsindustrie. Er moet altijd worden gekeken naar de context. Wanneer er red flags worden gesignaleerd, kan alleen een breed genomen context uitsluitsel geven op de vraag hoeveel controle en toezicht er in zo’n situatie nodig is. De aanwezigheid van één rode vlag brengt niet automatisch de aanwezigheid van corruptie met zich mee. Aan de andere kant, als er geen enkele rode vlag opduikt betekent dit niet dat corruptie kan worden uitgesloten.

Conclusie

Corruptie kan grote schade aanrichten in grondstofrijke landen en hun inwoners. Echter, deze nieuwe lijst met red flags toont aan dat veel van de informatie op het gebied van het herkennen van corruptie allang bekend zijn. Organisaties en bedrijven die serieus zijn in het willen voorkomen van gênante onthullingen zoals Shell recent meemaakte, zullen de red flags wel nauwkeurig moeten bestuderen.

 

Voor meer informatie:

 

Door Merel Pontier

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF