Eerste vervolging rechtspersoon voor buitenlandse corruptie in Nederland: Inhoudelijke behandeling zaak Takilant. OM eist 5 miljoen boete en 300 miljoen euro ontneming

Op woensdag 6 jl. heeft op de Rechtbank Amsterdam de inhoudelijke behandeling van de strafzaak tegen de in Gibraltar gevestigde onderneming Takilant ltd. plaatsgevonden; de eerste vervolging voor buitenlandse corruptie in Nederland ooit. Deze entiteit zou volgens justitie eigendom zijn van Gulnara Karimova, de dochter van de Oezbeekse president. Het bedrijf wordt verdacht van passieve ambtelijke omkoping, valsheid in geschrifte en witwassen. Het zou hierbij kort gezegd gaan om het vragen om en om het aannemen van steekpenningen van de twee in Nederland gevestigde bedrijven VimpelCom en TeliaSonera, oplopend tot maar liefst 400 miljoen USD. De giften zouden via een ‘strovrouw’ uiteindelijk bij de dochter van de Oezbeekse president zijn gekomen, in ruil voor de toetreding tot de telecommarkt in Oezbekistan en ook om daarop actief te kunnen blijven.

Namens Takilant was er niemand op de zitting aanwezig. De vraag die dan ook eerst door de rechtbank behandeld moest worden was of het bedrijf wel ondubbelzinnig van het recht op aanwezigheid afstand had gedaan. Het Openbaar Ministerie droeg in dit kader aan dat zij middels internationale samenwerking alles heeft gedaan de zittingsdatum kenbaar te maken en wilde de inhoudelijke behandeling dan ook graag door laten gaan. Na een korte schorsing is de houding van de rechtbank duidelijk. Mede gezien de publiciteit rondom de zaak en de wetenschap dat een strafrechtelijk onderzoek liep had ook vanuit de onderneming zelf iemand contact op kunnen om informatie over de stand van zaken te verkrijgen. Nu dit niet is gebeurd is besloten de zaak bij verstek te behandelen.  
 

Rechtsmacht

Door het OM - op de zitting twee officieren van justitie sterk - werd uitvoerig betoogd waarom Nederland op basis van het territorialiteitsbeginsel (art. 2 Sr) rechtsmacht heeft. Als gekeken wordt naar de locatie waar de ‘lichamelijke gedraging’ zich heeft afgespeeld, waar het instrument haar uitwerking heeft gevonden en waar het gevolg van het delict is ingetreden moet geconcludeerd worden dat Nederland rechtsmacht toekomt. De betalingen zijn immers door Nederlandse rechtspersonen gedaan en de herkomst van die betalingen is in Nederland verhuld. Hierbij is gebruik gemaakt van Nederlandse financiële en juridische dienstverlening.
 

Verdenking

Op de tenlastelegging stonden drie gevallen van passieve ambtelijke omkoping, valsheid in geschrifte en witwassen. Ten aanzien van de passieve ambtelijke omkoping werden eerst een aantal delictsbestanddelen afzonderlijk behandeld. In de eerste plaats kwam aan bod of Karimova aangemerkt kan worden als ambtenaar in de zin van art. 364a Sr.

In Nederland moet het ambtenaarsbegrip ruim worden uitgelegd; het gaat hierbij niet om de formele aanstelling, maar de maatschappelijke werkelijkheid. Uit diverse getuigenverklaringen en e-mails is gebleken dat zij als dochter van de president feitelijk zeggenschap uitoefent over een aantal overheidsorganen, waaronder de toezichthouder van de telecommarkt. Over het algemeen wordt zij in Oezbekistan gezien als een zeer invloedrijke overheidsfunctionaris. Wat betreft haar verhouding tot de in 2004 opgerichte onderneming werd betoogd dat alle pijlen richting Karimova wijzen als Ultimate Benificial Owner (UBO). De bestuurder en enig aandeelhouder van het bedrijf fungeert in het geheel enkel als strovrouw, de presidentsdochter bepaalde feitelijk welke handelingen er verricht moesten worden.

De eerste twee feiten zien op het in Rotterdam gevestigde bedrijf TeliaSonera, waarnaar het onderzoek nog loopt. Om toegang te krijgen tot de Oezbeekse telecommarkt kan een bedrijf niet zomaar licenties kopen, deze moeten door de toezichthouder worden afgegeven en mogen niet onderling verhandeld worden. Bij overname van een bedrijf in de telecom business werd TeliaSonera duidelijk dat de markt alleen kon worden betreed als hiervoor door Karimova toestemming werd verleend. De steekpenningen die hiervoor diende te worden betaald moeten in dit licht worden gezien als een ‘conditio sine qua non’, aldus de officieren. Er werd via ingewikkelde constructies afgesproken dat Takilant 30 miljoen USD en 26% in aandelen zou ontvangen in ruil voor 3G licenties en nummerblokken. De kanttekening hierbij was dat TeliaSonera verplicht was de aandelen op een gegeven moment weer terug te kopen. 20% van de aandelen werd voor 200 miljoen USD inderdaad teruggekocht en belandde via een bankrekening in Hong Kong in Zwitserland. De overige 6% zouden op een later moment teruggekocht moeten worden, maar zo ver is het nooit gekomen.

Het OM verzoekt de rechter de verbeurdverklaring van de 6% aandelen van Takilant in TeliaSonera, nu deze nog altijd in handen van Takilant zijn. Deze aandelen kwalificeren zowel als opbrengst van de omkoping, als ook de voorwerpen met behulp waarvan de omkoping heeft plaatsgevonden: " De aandelen zijn tot op heden in eigendom van Takilant. Dit betekent dat Takilant nog steeds aandeelhouder is van een van de bedrijven die zij gedwongen heeft tot omkoping. Hiermee blijft het gevaar van voortdurende omkoping bestaan. Dit is een zeer onwenselijke situatie en deze kan hersteld worden door de verbeurdverklaring van deze aandelen als bijkomende straf op te leggen."  

Het tweede feit ziet op vervolgingsbetalingen van TeliaSonera aan Takilant. In het totaal wordt succesvol 55 miljoen USD betaald voor de verwerving van zogenaamde LTE-licenties, terwijl Takilant de bevoegdheid voor de verstrekking daarvan helemaal niet heeft. Het derde feit heeft betrekking op het in Amsterdam gevestigde bedrijf VimpelCom dat eerder dit jaar, ter voorkoming van strafrechtelijke vervolging, een bedrag van 795 miljoen USD aan de Nederlandse en Amerikaanse autoriteiten betaalde. Een soortgelijke situatie deed zich voor waarbij VimpelCom in ruil voor 4G-licenties 30 miljoen betaalde aan Takilant via het bedrijf Watertrail.

De overeenkomsten die met Takilant werden gesloten moeten volgens het OM als valsheid in geschrifte worden gekwalificeerd. De ‘diensten’ die Takilant zou leveren zijn nooit geleverd, de betaling vond enkel plaats voor het afgeven van de licenties. Onderzoeksrapporten die opgemaakt werden door Takilant waren voor een groot deel letterlijke kopieën van Wikipediapagina’s. Daarnaast werden in de overeenkomst passages opgenomen dat Takilant geen banden had met overheidsfunctionarissen en er geen sprake zou zijn van enige omkoping, onzin volgens het OM. Daarnaast werd door Takilant de aard en herkomst van de steekpenningen verhuld (de a-variant) door deze valse overeenkomsten, hetgeen witwassen oplevert.
 

Anderen meegesleurd in corruptie

"Voor de betaling van de steekpenningen is gebruik gemaakt van Nederlandse juridische en financiële dienstverleners met alle gevolgen van dien" zei de officier van justitie op zitting.

"Zij worden zo meegesleurd in de internationale corruptie met alle negatieve effecten van dien; Notarissen die de aandelentransacties hebben verricht. Accountants die de boeken hebben gecontroleerd. Banken via welke betalingen zijn gedaan. Ook zij plukken de zure vruchten van het wantrouwen dat ontstaat in de Nederlandse financiële markten en alle dienstverlening die daarmee samen hangt."
 

Strafeis

Het OM acht de maximale straf op zijn plaats. Gezien de lange periode waarin de strafbare feiten zich hebben afgespeeld, het structurele karakter, het vergaande machtsmisbruik en de hoogte van de steekpenningen wordt voor de eerste drie feiten cumulatief een straf van 760.000 euro geëist. Feiten 4 (twee wilsbesluiten) en 5 leveren samen 3 maal 820.000 euro op. De totale boete komt dan uit op 4.740.000 euro.

Het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt oorspronkelijk door de FIOD berekend op 310.201.630 euro. De rechtbank vraagt zich echter af of het bedrijf in die tijd zelf geen kosten heeft gemaakt. Er wordt besloten door de officieren het mogelijke salaris van een medewerker (totaal 8 miljoen) en mogelijke kosten voor etentjes en/of vliegreizen van het bedrag af te trekken. De ontnemingsvordering bedraagt dan nog 302 miljoen euro.
 

Uitspraak

De rechtbank doet over twee weken uitspraak.
 

 

Overige lopende zaken

In februari 2016 heeft het in Amsterdam gevestigde bedrijf VimpelCom, ter voorkoming van strafrechtelijke vervolging, een bedrag van 795 miljoen USD aan de Nederlandse en Amerikaanse autoriteiten betaald. Daarvan wordt $397 mln betaald aan Nederland. Het onderzoek naar natuurlijke personen en het bedrijf TeliaSonera wordt voortgezet.

Het telecombedrijf Telenor, waarin de Noorse staat meerderheidsaandeelhouder is, heeft afgelopen mei bekendgemaakt het belang van 33% in Vimpelcom te willen afstoten.

Onderzoeken van Zweedse, Zwitserse, Nederlandse en Amerikaanse justitie naar het Zweedse Telia, voorheen TeliaSonera, lopen nog. Ook Telia wil af van de activiteiten in Oezbekistan. Begin dit jaar schreef het concern nog $ 620 mln af op de Oezbeekse dochteronderneming Ucell.

 

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF