Europese Commissie verzet zich tegen aanpassing gedragscode

De affaires met oud-leden van de Europese Commissie José Manuel Barroso en Neelie Kroes zijn voor de Commissie vooralsnog geen reden om een interne gedragscode tegen belangenverstrengeling aan te passen. Dat maakte eurocommissaris Pierre Moscovici afgelopen dinsdag duidelijk in een debat met het Europees Parlement.

Volgens Moscovici beschikt de Commissie reeds over 'sterke regels' in vergelijking met andere Europese instellingen alsmede de meeste EU-lidstaten. Hij zei de emoties rondom Barroso en Kroes te begrijpen. Maar tegelijkertijd moeten ook hun individuele rechten worden gerespecteerd.

Een overgrote meerderheid in het Europees Parlement geeft aan dat de huidige interne gedragscode van de Europese Commissie niet deugt en er werd tijdens het debat dinsdag gepleit voor aanscherping van de gedragsregels, al ontbrak consensus over de manier waarop. Waar sommige Europarlementariërs pleiten voor een afkoelingsperiode voor oud-commissarissen van drie jaar, in plaats van de huidige anderhalf jaar, geven anderen aan dat de Europese Commissie kieskeuriger moet worden in welke overstappen ze aanpakken (bijvoorbeeld van een bepaalde positie naar een bepaalde sector). Ook werd door enkele Europarlementariërs gesteld dat Brussel zelf veel strenger moet optreden: nu wordt vaak aan de voormalig commissarissen overgelaten of de overstap naar een bedrijf wel of niet kan.

Voormalig Eurocommissarissen in opspraak

José Manuel Barroso, voormalig voorzitter van de Europese Commissie, kwam aan het begin van dit jaar in opspraak, nadat hij een positie bij de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs had geaccepteerd. De bank speelde een belangrijke rol in de uitbraak van de crisis van 2008 en gaf naar verluidt verkeerde adviezen aan Griekenland. De vraag rees toen of een voormalig voorzitter van de Europese Commissie überhaupt wel met een dergelijk bedrijf in zee zou mogen gaan. Barroso zou bovendien in zijn jaren in Brussel minstens drie miljoen euro hebben bijverdiend en daarnaast nog eens zes miljoen euro verdiend hebben met adviezen over hoe Londen zonder al teveel nadeel of schade door de Brexit heen kan komen.

Onlangs kwam in het kader van de Bahama Leaks naar buiten dat Neelie Kroes, voormalig Eurocommissaris voor mededinging tussen 2004 en 2009 en voor de digitale agenda van tussen 2009 en 2014, een bestuursfunctie bij een bedrijf op de Bahama’s tijdens haar periode als Eurocommissaris nooit heeft opgegeven.

Straffen

Volgens vele europarlementariërs laat het gedrag van beide oud-leden van de Europese Commissie zien dat de interne gedragscode niet deugt en dat er een 'draaideur' bestaat tussen politiek en bedrijfsleven. Dinsdag werd dan ook gepleit voor aanscherping van de regels. Er was echter geen consensus hoe dat moet gebeuren.

Zo werd door sommige parlementariërs gepleit voor verlenging van de afkoelingsperiode die eurocommissarissen in acht moeten nemen voordat zij een lobbybaan in het bedrijfsleven accepteren. Nu gaat het om een periode van anderhalf jaar.

Ook zouden er duidelijkere straffen moeten staan op overtreding van de regels. Barroso en Kroes kunnen pensioenrechten verliezen, maar onduidelijk is of dat gaat gebeuren. 'De regels zijn te vaag', zo stelde Virginie Rozière van de Europese sociaal-democraten. 'Wij hebben tanden nodig zodat het vertrouwen kan worden hersteld.'

Gedragsregels voor eurocommissarissen

Eurocommissarissen moeten zich aan een aantal regels houden bij de uitoefening van hun ambt. Zo mogen ze bijvoorbeeld geen werkzaamheden naast hun functie als eurocommissaris hebben. Ook mogen eurocommissarissen geen dure cadeau's of andere voordeeltjes aannemen.

Ook voor voormalige eurocommissarissen gelden regels. In de eerste achttien maanden na hun vertrek mogen voormalige eurocommissarissen niet zomaar nieuwe functies aanvaarden, of lobbyen bij de Commissie.

Regels voor eurocommissarissen in functie

Kandidaat-eurocommissarissen wordt gevraagd om een overzicht te geven van al hun nevenfuncties en werkzaamheden van de afgelopen tien jaar. Wanneer de eurocommissaris wordt benoemd moeten al deze functies worden afgestoten. Belangen in bedrijven van eurocommissarissen en hun partners worden ondergebracht in een maatschap die door een onafhankelijke partij wordt beheerd.

Tijdens de hoorzittingen van de kandidaat-eurocommissarissen in het Europees Parlement, nog voor een eventuele benoeming, worden de kandidaten in de regel stevig ondervraagd over mogelijke belangenverstrengelingen.

Bij aanvaarding van hun functie beloven de eurocommissarissen dat zij integer zullen zijn en alleen de belangen van de Commissie zullen dienen. Daarvoor zijn een aantal regels opgesteld:

  • partners en directe familieleden van eurocommissarissen worden uitgesloten van samenwerking met alle eurocommissarissen en hun kabinetten
  • eurocommissarissen mogen niet worden betaald voor lezingen of publicaties. Als ze boeken schrijven moeten zij de beloning daarvoor afdragen aan een liefdadigheidsinstelling van hun keuze
  • eurocommissarissen moeten alle ontvangen giften aangeven bij de Commissie, en giften met een waarde van boven de 150 euro worden overgedragen aan de Commissie
  • voor deelname aan verkiezingscampagnes moeten zij onbetaald verlof opnemen; tijdens het verlof mag geen beroep gedaan worden op middelen van de Commissie
  • strikte grenzen aan te maken reis- en representatiekosten

Erefuncties bij politieke, culturele of charitatieve stichtingen gelden als uitzondering op de regel dat eurocommissarissen geen nevenfuncties mogen hebben. Er mag geen sprake mag zijn van beslissingsbevoegdheid bij dergelijke functies. Ook mag er geen risico op een belangenconflict zijn, bijvoorbeeld doordat de stichting Europese subsidies ontvangt of wil ontvangen.

Schandalen

In 1995 bleek Edith Cresson een bevriende tandarts te hebben benoemd tot persoonlijk adviseur. Deze benoeming kwam in 1999 aan het licht. Het Europees Parlement eiste haar vertrek, maar Cresson weigerde op te stappen. Daarop stuurde het Europees Parlement de gehele Commissie naar huis.

In 2012 werden er serieuze aantijgingen van machtsmisbruik gemaakt tegen eurocommissaris John Dalli. Dalli weigerde in eerste instantie op te stappen omdat er niets was bewezen, maar commissievoorzitter Barroso stuurde aan op zijn ontslag. Uiteindelijk is Dalli alsnog opgestapt.

Regels voor voormalige eurocommissarissen

In de eerste achttien maanden na hun vertrek moeten voormalige eurocommissarissen iedere beroepsactiviteit die zij voornemens zijn te vervullen melden bij de Commissie.

Als het om een functie gaat op het beleidsterrein van de voormalige eurocommissaris, beslist een speciaal en onafhankelijk ethisch comité of de functie passend is.

Ook wordt van voormalige eurocommissarissen in de eerste achttien maanden geëist dat zij niet zullen lobbyen bij de Commissie voor zaken die tot hun portefeuille behoorden.

Er wordt ook sterk op aangedrongen dat de voormalige eurocommissarissen zich na deze periode van achttien maanden houden aan deze norm.

Voormalige eurocommissarissen in opspraak

Gezien de expertise en het netwerk dat eurocommissarissen hebben opgebouwd, zeker op de terreinen waar zij verantwoordelijk voor waren, is het logisch dat bedrijven en organisaties graag gebruik willen maken van hun diensten.

Zo bleek eind 2010 dat een aantal eurocommissarissen die in de Commissie-Barroso I hadden gediend al snel aan de slag waren gegaan als lobbyist of adviseur. In de meeste gevallen was dat op het terrein waarop zij actief waren als eurocommissaris. Mede in reactie daarop werden bovenstaande regels opgesteld, een aanscherping van de toen geldende gedragscode.

In 2016 kwam de Nederlandse oud-eurocommissaris Neelie Kroes onder vuur te liggen omdat ze voorzitter zou worden van de adviesraad van Uber. Kroes stelde dat zij de periode van achttien maanden in acht had genomen.

In september 2016 werd het oud-commissievoorzitter Barroso kwalijk genomen dat hij adviseur zou worden bij Goldman Sachs. Goldman Sachs was eerder onder vuur genomen vanwege de positie die de bank innam tijdens de financiële crisis. Bij Barroso werden zijn privileges voor toegang tot de Commissie ontnomen. Barroso stelde in zijn verweer dat ook hij zich netjes aan de periode van achttien maanden heeft gehouden.

Regels voor politici in de lidstaten

De lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor het opstellen van gedragsregels voor parlementariërs en bewindspersonen in de lidstaten zelf. Daar zijn geen Europese regels over opgesteld.

Zo kent Nederland geen regels voor de overstap van politici - Kamerleden of bewindspersonen - naar het bedrijfsleven of het maatschappelijk middenveld. Er zijn vele voorbeelden van bewindspersonen die binnen enkele maanden na hun vertrek uit de politiek aan de slag gingen bij bedrijven of organisaties op terreinen waar zij als bewindspersoon mee te maken hadden gehad.

Nederland kent wel regels voor het aannemen van geschenken en het aanhouden van nevenfuncties voor politici.

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF